Στεφανιογραφία (Αναίμακτη – Αξονική)

Η στεφανιαία αγγειογραφία μέσω υπολογιστικής (αξονικής) τομογραφίας (CTCA) είναι ένας νέος τύπος αξονικής τομογραφίας που εξετάζει τις αρτηρίες που αιματώνουν την καρδιά (στεφανιαίες αρτηρίες). Πραγματοποιείται σε νοσοκομεία και ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα και κλινικές που διαθέτουν αξονικό τομογράφο κατάλληλων προδιαγραφών και ιατρικό και παραιατρικό προσωπικό εκπαιδευμένο στην διενέργεια και ερμηνεία των αποτελεσμάτων της εξέτασης.

Μπορεί να ανιχνεύσει στενώσεις στις αρτηρίες αυτές, όπως ακριβώς και η κλασσική στεφανιογραφία και επιπρόσθετα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στη διάγνωση συγγενών ανωμαλιών των στεφανιαίων αρτηριών. Παράλληλα, παρέχει τη δυνατότητα μέτρησης του συνολικού φορτίου ασβεστίου που υπάρχει στο δίκτυο των στεφανιαίων αρτηριών, που πραγματοποιείται πριν από την απεικόνιση των στεφανιαίων αγγείων μέσω της χορήγησης σκιαγραφικού και ανεξάρτητα από αυτή. Η ποσοτικοποίηση του φορτίου ασβεστίου στις στεφανιαίες αρτηρίες εκφράζεται μέσω ενός συστήματος βαθμολόγησης γνωστού και ως σκορ Agatston. Αυτή η βαθμολογία είναι χρήσιμη για τον υπολογισμό της στατιστικής πιθανότητας εμφάνισης καρδιακής προσβολής στο μέλλον, με τα χαμηλότερα σκορ να υποδηλώνουν καλύτερη πρόγνωση. Συχνά, όταν το σκορ αυτό είναι μηδενικό, δεν υπάρχει ανάγκη διενέργειας της στεφανιογραφίας με αποτέλεσμα την αποφυγή της χορήγησης σκιαγραφικού και της έκθεσης του ασθενούς σε ακτινοβολία. Τέλος, καθώς η σάρωση των στεφανιαίων αγγείων γίνεται στα πλαίσια σάρωσης ολόκληρης της θωρακικής κοιλότητας, η αξονική στεφανιογραφία παρέχει παράλληλα πληροφορίες για την κατάσταση της καρδίας, των μεγάλων αγγείων, των πνευμόνων και του θωρακικού κλωβού.

Δισδιάστατες και τρισδιάστατες εικόνες αξονικής στεφανιογραφίας

Η στεφανιογραφία μέσω αξονικής τομογραφίας εκτελείται ακριβώς όπως μια κανονική αξονική τομογραφία θώρακα.

Πρίν την έναρξη της εξέτασης, το νοσηλευτικό προσωπικό θα τοποθετήσει ένα μικρό πλαστικό σωληνάκι σε μια φλέβα στο χέρι σας (φλεβοκαθετήρας) από το οποίο στη συνέχεια θα χορηγηθεί το ιωδιούχο σκιαγραφικό για τη στεφανιογραφία, μικρά αυτοκόλλητα στο θώρακα για να παρακολουθείται ο καρδιακός ρυθμός μέσω ηλεκτροδίων και ένα σπρέι κάτω από τη γλώσσα για να διασταλούν προσωρινά οι στεφανιαίες αρτηρίες. Το τελευταίο μπορεί να προκαλέσει ήπιο πονοκέφαλο, ο οποίος θα υποχωρήσει γρήγορα.

Στην αρχή της εξέτασης λαμβάνονται στατικές εικόνες της καρδιάς που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του σκόρ ασβεστίου. Αναλόγως με το εργαστήριο, σε ορισμένες περιπτώσεις μηδενικού σκόρ ασβεστίου, ο υπεύθυνος ιατρός για τη διενέργεια της εξέτασης μπορεί να επιλέξει να μην προχωρήσει στη φάση της στεφανιογραφίας.

Κατά τη διάρκεια της κυρίως εξέτασης (στεφανιογραφία), θα σας ζητηθεί να εισπνέετε και να κρατήσετε την αναπνοή σας αρκετές φορές ενώ το μηχάνημα θα παίρνει τις εικόνες. Ο αξονικός τομογράφος παρακολουθεί τον καρδιακό σας ρυθμό και υπολογίζει σε ποια φάση της καρδιακής λειτουργίας θέλει να κάνει τις σαρώσεις. Η συμμόρφωση στις οδηγίες για το κράτημα της αναπνοής είναι σημαντική καθώς ακόμα και μια μικρή κίνηση σε μία ακατάλληλη φάση της εξέτασης μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά την ποιότητα των παραγόμενων εικόνων.

Η καθαρή διάρκεια της εξέτασης κυμαίνεται περι τα 30 λεπτά, αλλα ο συνολικός χρόνος παραμονής του ασθενούς στο χώρο της εξέτασης είναι συνήθως γύρω στις 2 ωρες, καθώς περιλαμβάνεται μια βραχεία φάση παρακολούθησης μετά το πέρας της εξέτασης.

Μετά την εξέταση, ο ακτινολόγος επεξεργάζεται τις εικόνες που ελήφθησαν και με τη βοήθεια του λογισμικού του υπολογιστή, παράγει δισδιάστατες (2D) και τρισδιάστατες (3D) εικόνες των στεφανιαίων αρτηριών του ασθενούς.

Μολονότι η αξονική στεφανιογραφία έχει εξελιχθεί πολύ τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα η διαγνωστική της ακρίβεια να πλησιάζει πολύ αυτή της κλασσικής στεφανιογραφίας, η δεύτερη παραμένει η εξέταση αναφοράς για τη διάγνωση στενώσεων στις στεφανιαίες αρτηρίες.

Η αξονική στεφανιογραφία έχει περιορισμούς στη διάγνωση στενώσεων σε μικρά αγγεία και ασθενείς με προυπάρχοντα στεντ, ενώ σε ασθενείς με ψηλό φορτίο ασβεστίου η σημαντικές αρρυθμίες μπορεί να είναι ανέφικτη η διενέργεια μιας διαγνωστικά χρήσιμης αξονικής στεφανιογραφίας. Επιπλέον, σε περίπτωση υψηλής υποψίας στεφανιαίας νόσου, πιθανότατα η απευθείας παραπομπή για κλασσική στεφανιογραφία είναι η καταλληλότερη τακτική καθώς στη συνέχεια ο ασθενής θα μπορέσει να υποβληθεί και σε αγγειοπλαστική.

Από την άλλη πλευρά, η αξονική στεφανιογραφία μπορεί να είναι ο ιδανικός τρόπος διερεύνησης ενός ασθενούς με χαμηλή η ενδιάμεση πιθανότητα ύπαρξης στενώσεων στις στεφανιαίες αρτηρίες καθώς έχει εξαιρετική αρνητική προγνωστική αξία.

Υπάρχει μια προετοιμασία που χρειάζεται να γίνει πρίν τη διενέργεια της εξέτασης. Αυτή αφορά κατά βάση την προσωρινή διακοπή ορισμένων φαρμάκων (όπως πχ η μετφορμίνη σε διαβητικούς ασθενείς), τον έλεγχο για την απουσία αντενδείξεων στην εξέταση (όπως πχ αλλεργία σε ιωδιούχα σκιαγραφικά) και τον έλεγχο για παρουσία καρδιακών αρρυθμιών, αυξημένων καρδιακών σφύξεων ή αναπνευστικών προβλημάτων που επηρεάζουν τη δυνατότητα κρατήματος της αναπνοής.

Επίσης, ο ασθενής χρειάζεται να προσέλθει στο διαγνωστικό κέντρο αρκετά νωρίτερα από την έναρξη της εξέτασης, καθώς αρκετά συχνά είναι αναγκαία η χρήση φαρμάκων που χαμηλώνουν την καρδιακή συχνότητα ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα των παραγόμενων εικόνων και τα οποία χρειάζονται κάποιο διάστημα για να δράσουν.

Στα περισσότερα ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια παρέχεται αναλυτικό φύλλο οδηγιών στον ασθενή κατά τη στιγμή του κλεισίματος του ραντεβού για τη διενέργεια της εξέτασης, σε συνεννόηση και με τον θεράποντα ιατρό που έχει συστήσει την εξέταση.

Στην Ελλάδα, το νομικό πλαίσιο ορίζει πως η γνωμάτευση των αποτελεσμάτων της εξέτασης πρέπει να  πραγματοποιείται από ακτινολόγους, οι οποίοι παράλληλα γνωματεύουν και τα εξω-καρδιακά ευρήματα της αξονικής θώρακος που διενεργείται στον ίδιο χρόνο με την αξονική στεφανιογραφία. Καρδιολόγοι με κατάλληλη εμπειρία και εκπαίδευση μπορούν επίσης να γνωματεύσουν τα καρδιακά ευρήματα της εξέτασης και σε αρκετά κέντρα λειτουργούν επικουρικά με τους ακτινολόγους στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων, χωρίς όμως να έχουν δυνατότητα αυτόνομης γνωμάτευσης της εξέτασης.

Η αξονική στεφανιογραφία είναι γενικά μια πολύ ασφαλής εξέταση. Καθώς το σκιαγραφικό χορηγείται διαμέσου μιας μικρής περιφερικής φλέβας και δεν υπάρχει είσοδος καθετήρων στο αρτηριακο δίκτυο του σώματος και τις στεφανιαίες αρτηρίες, δεν υπόκειται σε καμία από τις σημαντικές επιπλοκές που έχουν περιγράφει για την αιματηρή στεφανιογραφία (τοπικές αγγειακές επιπλοκές, έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο). Οι σημαντικότερες επιπλοκές από την αξονική στεφανιογραφία αφορούν τη χρήση σκιαγραφικού και περιλαμβάνουν τις αλλεργικές αντιδράσεις και τη νεφρική δυσλειτουργία, όπως αυτές έχουν περιγραφεί και για την κλασσική στεφανιογραφία.